(پارسی نوشتن این مطلب فقط به منظور استفاده ی همه ی هموطنان از این مطلب است)
دستور زبان کردی(کلیایی)
امروز توی این پست میخوام درباره ی زبان کردی و لهجه ی اون صحبت کنم که باید ابتدا یه توضیح کوچیک بدم بعد بریم سراغ اصل مطلب که همون تشریح زبان میشه.احتمالا توی هشت الی نه پست تموم بشه.
زبان کردی یکی از با قدمت ترین زبان های هند و اروپایی هست که در حدود کشور های ایران،عراق،ترکیه،سوریه مورد استفاده قرار داده شده که البته مردمی که در این نواحی کردی صحبت میکنند دارای اختلافات زیادی در زمینه ی زبان و فرهنگ با هم هستند.البته کرد ها در کشور های دیگری نیز هستند ولی به مقدار کمتر و در اقلیت قرار دارند.جمعیت کل کرد ها در جهان حدود 50 میلیون تخمین زده شده است.البته ما در اینجا کاری به جمعیت و دیگر چیز ها نداریم.(برخی از زبان شناسان می گویند که زبان پارسی از زبان کردی گرفته شده و به مرور به حالت امروزی درآمده است).
زبان کردی به سه شاخه ی اصلی{1-کردی شمالی.2-کردی میانی(مرکزی).3-کردی جنوبی.}تقسیم میشود.که در این سه شاخه بیشترین گویشوران مربوط به لهجه های{شمالی:کرمانجی.میانی:سورانی.جنوبی:کلهر}می شود.
لهجه ی کلیایی:این لهجه در گروه زبان سورانی قرار می گیرد که البته باید گفت که در طول زمان بر اثر اینکه مردمان شهرستان سنقر و کلیایی ارتباط بیشتری با استان کرمانشاه داشته اند اندک تغییراتی در زبان آنها پیدا شده است.
ضمایر کردی(کلیایی)
اصولا در زبان کردی ضمایر به چهار دسته تقسیم می شوند:1)ضمایر اشاره 2)ضمایر شخصی 3)ضمایر مشترک 4)ضمایر پرسشی.
ضمایر شخصی:ضمایری هستند که جانشین اسم میشوند و دارای شش شخص هستند این ضمایر دارای دو نوع جدا و پیوسته هستند.
ضمایر اشاره:به دو دسته تقسیم می شوند که برای اشاره به دور و نزدیک کاربرد دارند و می توان آنها را بسته به موقعیت جمع بست.
ضمایر مشترک:ضمایر مشترک از آن دسته از ضمایری هستند که برای هر شش شخص با یک لفظ کاربرد دارد و آن هم خود است.
ضمایر مشترک اغلب همراه ضمایر شخصی پیوسته میاید و در کردی صرف آن با صرف فعل فرق دارد.
ضمایر پرسشی:تمام کلماتی که جانشین اسم میشوند و برای پرسش به کار میروند.
|
نوع |
مفرد |
جمع |
|
|
|
اول شخص
دوم شخص
سوم شخص |
خواردێم
خوردم
خواردی
خوردی
خوارد
خورد |
خواردین
خوردیم
خواردێن
خوردید
خواردێن
خوردند
|
|
پیوسته
(در ضمایر بالا در کردی قرمز ها ضمیر اند و در معنی سیاه ها ضمیر اند)
جدا
|
نوع |
مفرد |
جمع |
|
|
اول شخص
دوم شخص
سوم شخص |
من(من)
توو(تو)
ئه وه(او)
|
ئیمه(ما)
ئه وانه(آنها)
ئیوه(شما)
|
|
در ضمایر پیوسته بعضی از افعال از این روش پیروی نمی کنند و به آنها افعال خاص گفته می شود مانند ڕووێین(رفتن)که به صورت زیر صرف می شود.
|
نوع |
مفرد |
جمع |
|
اول شخص
دوم شخص
سوم شخص |
رووێیم(رفتم)
رووێید(رفتی)
رووێی(رفت) |
روویین(رفت)
رووێین(رفتید)
رووێین(رفتند) |